Boyun fıtığı, boyun omurları arasında bulunan disk materyalinin (yastıkçıkların) yaşlanma veya travma sonucunda yırtılması, parçalanması ve kanal içine doğru yer değiştirmesi neticesinde omurilik ve sinir köklerine bası yapması durumudur.

Boyun Fıtığı Kimlerde Görülür?

Erişkinlerin hemen hepsi yaşamlarında en az bir kez şiddetli boyun ağrısı veya tutulması yaşarlar. Her boyun ağrısı boyun fıtığı anlamını taşımaz. Boyun fıtığı genelde orta yaşlı erişkinlerde görülen bir rahatsızlıktır. Boyun fıtığına yakalanmayı artıran risk faktörlerinin bilinmesi önemlidir.

Risk Faktörleri Nelerdir?

1. Yaşa bağlı olarak disklerde bozulma.
2. Trafik kazası, çarpma gibi nedenlerle oluşan travmalar.
3. Ağır kaldırma.
4. Sürekli uygunsuz boyun pozisyonunda çalışma (örneğin; sürekli bilgisayar kullanımı) ve hareketsizlik.
5. Sigara içme.

Boyun Fıtığından Nasıl Korunulur? Riskli Pozisyonlar ve Hareketler Nelerdir?

Boyun ağrılarının çoğunluğu boyun kaslarının kuvvetsizliğinden, veya eklem ve kemiklerin bozukluğundan meydana gelir. Çoğu zamanda omuzdan kaynaklanan ağrılar boyun fıtığı ile karışabilir. Boyun fıtıklarından korunmada boyun kaslarının kuvvetlendirilmesi önemli yer tutar. Birkaç egzersiz ile boyun kaslarını kuvvetlendirmek mümkündür. Ayrıca uyku esnasında kalp problemi yok ise çok yüksek olmayan orta sertlikte veya yumuşak yastikların kullanılması faydalı olacaktır. Boyun sırt üstü yatarken omuzlar ile aynı hizada olmalı ve boynun öne ve arkaya aşırı eğilmesinden kaçınılmalıdır. Sürekli bilgisayar kullanılıyor ise monitörlerin baş hizasında kullanılması ağrıları azaltabilir.

Boyun Fıtığının Belirtileri Nelerdir?

Aşağıdaki belirtilerin sadece bir tanesi görülebileceği gibi birden fazla belirti bir arada olabilir.

1. Boyun ağrısı veya omuz ağrısı (ağrı gece uyutmayabilir).
2. Enseden başa yayılan ağrı.
3. Bir ya da iki kolda huzursuzluk hissi.
4. Bir ya da iki kolda şiddetli ağrı, sızlama.
5. Bir ya da iki kolda veya ellerde kuvvetsizlik. Örneğin, ele alınan bardak gibi cisimlerin düşürülmesi.
6. Bir ya da iki kolda uyuşma veya keçeleşme.
7. İdrar ya da dışkılama kontrolünün bozulması gibi belirtileri vardır.
8. Baş dönmesi, yürürken dengesizlik.

Boyun Fıtığı Teşhisi Nasıl Konur?

Günümüzdeki modern tanı yöntemlerinden olan Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ile boyun fıtığı teşhisi kolaylıkla konulmakta ve derecesi belirlenebilmektedir. EMG (Sinir ölçüm testi) de bazı olgularda gerekmektedir. Bilgisayarlı Tomografi (BT) boyun omurga kemiklerinin yaspısını görtermede çok iyidir. Ancak Boyun fıtığının teşhisinde en önemli kriter, klinik muayene ve hekimin gözlemleme tecrübesidir.

Boyun Fıtığının Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Başlangıç Safhası

Boyun fıtığın tedavisi fıtıklaşmanın, yani disk dediğimiz elastiki maddenin kola giden sinirlere ve omuriliğe yaptığı basının derecesine bağlıdır. Eğer sadece makul derecede boyun veya kol ağrısı mevcut, herhangi bir uyuşukluk, güç kaybı, hareket kısıtlılığı yoksa boyun fıtığı başlangıç safhasında demektir. Bu halde hastaya analjezikler, non steroid antiinflamatuar ilaçlar ve kas gevşetici ilaçlar verilebilir. Yatak istirahati ve boyunu zorlayacak hareketlerden kaçınması önerilir. Hastaya yapılacak öneriler şunlardır:

1. Hasta iki üç kiloyu aşan ağırlık kaldırmamalı
2. Kısa süreli boyunluk kullanmalı
3. Yatakta kalp hastalığı yok ise alçak ve yumuşak bir yastık kullanmalı
4. Günlük boyun kaslarını güçlendirici egzersizler yapmalı
5. Hastaya boynunu daima sıcak tutması, açık pencere veya havalandırma önünde durmamalı
6. Boyun ve kol ağrısı olan hastalar mutlaka stresten kaçınmalıdır. Stres ağrıyı arttırmak yanında boyun fıtığının ilerlemesine de yol açabilir.
7. Uzun süre bilgisayar başında veya televizyon başında uygunsuz durulmamalı.

Boyun Fıtığı İlerlerse

Eğer yukarıdaki önerilere, istirahate ve kas gevşetici ilaçlara rağmen hastanın şikayetleri devam ediyorsa fizik tedavi uygulanabilir. Fizik tedavi mutlaka bir uzmanın denetiminde olmalıdır. Fizik tedavi sırasında ilk bir kaç gün ağrılarda artma olabilir, ama hasta fizik tedavi uzmanının önerdiği sürece tedaviye devam etmelidir.

Ameliyat Gerektiren Durumlar

Fizik tedaviye rağmen hastanın ağrıları devam ediyorsa veya güç kaybı varsa, duyu kayıpları uyuşmalar mevcutsa çözüm cerrahi müdahaledir.

Cerrahi Tedavisi Nasıl Olur?

Günümüzde en sık kullanılan cerrahi metod boynun ön taraftan yapılan mikroskopik disk ameliyatıdır. Hasta ve hastalığın durumuna göre gerekirse boşaltılan fıtığın yerini dolduracak özel yapım kafesler, bazen de plak vidalar ya da protezler kullanılabilir. Ameliyat fıtığın yerleşimine göre boynun arka kısmından da yapılabilir. Tedavinin seçiminde hastalığın tanısı, hastalığın derecesi, hastanın günlük yaşantısını nasıl etkilediği ve ihtiyaçları, hekimin yaklaşımı ve tecrübesi önemlidir.

Cerrahi Sonrası Beklentiler

Hastaların çoğu boyun fıtığı ameliyatından hızlı fayda görürler. Ameliyat sonrası boyun ve kol ağrılarının geçmesi beklenir. Ameliyat bölgesinde çok hafif bir ağrı olabilir ve ağrı kesicilerle kontrol edilir.

Bel fıtığı, omurga kemikleri arasında yer alan disk materyalinin bozulması yırtılması, parçalanması ve kanal içine doğru yer değiştirmesi neticesinde omurilik ve sinir köklerine bası yapması durumudur. Bu basının neticesinde ağrı, hissizlik ya da kuvvetsizlik ile karşılaşılabilir. Bulgular bel veya bacakta, sağda yada solda yada her iki tarafta görülebilir.

Bulgular

Hastalık genellikle bel ağrısı ile başlayabileceği gibi, hiç bel ağrısı olmadan bacak-ayak ağrısı ile başlayabilir. Bacak ağrısı genellikle doktora getiren bulgudur ve buna bacakta uyuşma ve kuvvetsizlik (felç) eklenebilir. Bazen ilerlemiş bel fıtıklarında idrar kaçırma ya da dışkılama kontrolünün bozulması görülebilir. Bel bacak ağrısı genellikle aktivite ya da uzun süre oturuş ve ayakta durma sonrasında ve öksürmekle artar.

Tanı

1. Hastanın şikayeti, hastalığın hikayesi ve muayene tanı açısından çok önemlidir.
2. Röntgen filmlerinde daralmış olan disk aralıkları görülebilir.
3. Bilgisayarlı tomografi (BT) bel fıtığınn derecesinin tespiti ve omurga kemiklerinizin görüntülenmesi açısından önemlidir. Ayrıca tomografide fıtığın kireçlenme oranı da görüntülenebilir.
4. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) tetkiki disk, faset ve sinir yapıları gibi omurgadaki yumuşak dokular hakkında çok detaylı bilgi verecektir.
5. Bazen elektromyografi (EMG: kaslara gelen sinir uyarılarını ölçen test) yapılması gerekebilir.

Muhtemel Tedavi Seçenekleri

Tedavinin seçiminde hastalığın derecesi, fıtığın yerleşim yeri, büyüklüğü, nasıl bir nörolojik hasar yaptığı ve hastanın günlük yaşantısını nasıl etkilediği ve ihtiyaçları, hekimin yaklaşımı ve tecrübesi önemlidir.

Cerrahi Dışı Tedaviler

Tıbbi tedavi olarak kısa dönem yatak istirahati, fıtık bölgesindeki ödemi ve şişliği azaltmak için anti-enflamatuar ilaçlar, ağrının rahatlaması için ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler denenebilir. Bel fıtığı bulguları olan hastaların büyük bir oranı tıbbi tedaviden yarar görmektedir. Ancak tedavinin tamamlanmasına karşın ağrı günlük aktiviteleri engelliyorsa ya da güç kaybı varsa cerrahi tedavi düşünülmelidir.

Cerrahi Tedavi Yöntemleri

Cerrahi tedavinin amacı sinir üzerindeki mekanik basıyı kaldırmaktır. Bunun neticesinde sinirin rahatlaması, vücudun siniri iyileştirerek ağrı, uyuşukluk ve kuvvetsizliğin düzelmesi ve iyileşme beklenir. Bel fıtığı ameliyatlarında iyileşme, siniri ezen kıkırdak ve diğer dokuların sinirde yaptığı hasar miktarı ve bu dokuların temizlenmesinden sonra vücudun ezilme sonrası yaralanmış siniri iyileştirme çabasındaki başarısıdır. Bu nedenle ameliyat kararı alırken sinir ciddi bası altındaysa, çok uzun süre bası altında kalıp çok hasar görmesini engellemek için acele etmek gerekebilir.

Cerrahi teknikler içinde en yaygın uygulama “diskektomi” yöntemidir. Burada fıtıklaşmış kıkırdak kısmının çıkarılması amaçtır. Cerrahi seçenekler arasında fıtığın boyutlarına ve yerine bağlı olarak mikrodiskektomi, endoskopik diskektomi, laminektomi ve açık klasik cerrahi yöntemler bulunmaktadır. Tedavinin seçiminde hastalığın derecesi, hastanın günlük yaşantısını nasıl etkilediği ve ihtiyaçları, hekimin yaklaşımı ve tecrübesi önemlidir.

Açık Cerrahi

Fıtığın büyük olması ve/veya yırtılıp dışarı çıkması durumunda, çevresel kemiklerde bir anormallik olması durumunda açık cerrahi tedavinin uygulanması gerekmektedir. Açık cerrahi cerraha cerrahi sahayı çok daha iyi görme ve anlayabilme fırsatı sunmaktadır. Açık cerrahide etraf dokulara, faset eklemlere hakim olmak kolay olacağından, buraları ile ilgili işlem de yapılabilir.

Mikrodiskektomi

Açık cerrahi ile benzer bir girişimdir, ancak tamamı mikroskop altında ve küçük bir cilt kesisinden yapılır. Genellikle genel anestezi altında uygulanır. Kesinin küçük olması ve az adele kesilmesi ile hastanın mobilizasyonu ve taburculuğu daha hızlı olmaktadır.

Endoskopik Diskektomi

Transforaminal endoskopik diskektomi, açık cerrahi yada mikrocerrahiden farklı bir girişimdir. 2-3 mm cilt kesisinden sinirlerin çıkış deliklerinden girilerek yapılır. Genellikle lokal anestezi altında uygulanır.

Acil Cerrahi Ne Zaman Gerekir?

Bacaklarda ani güç kaybı ve idrar-gaita kaçırma ile seyreden durumlarda eğer fıtık sinir köklerinin hepsini sıkıştırıyor ise (kauda sendromu) acil cerrahi gerekebilir.

Cerrahi Sonrası Beklentiler

Hastaların çoğu bel fıtığı ameliyatından hızlı fayda görürler. Ameliyat sonrası bacak ağrısının geçmesi beklenir. Ameliyat bölgesinde ağrı olabilir. Bacağınızda kuvvet kaybı oluşmuşsa cerrahi tedavi ile hemen ve tamamen düzelmeyebilir. Ancak cerrahi tedavi bacağınızın daha güçsüz olmasını engelleyecek ve ağrının ortadan kalkmasını sağlayacaktır. Ağrının tamamının hemen geçmemesi veya kuvvetsizliğin hemen düzelmemesinin nedeni, fıtığın ameliyat öncesi sinir dokusunu ezerek ona hasar vermesi olabilir. Bacak cildinde hissedilen uyuşukluk cerrahi tedaviden sonra genellikle geç düzelir.

İdiopatik skolyoz terimi nedeni bilinmeyen yapısal skolyozlara verilen tanımlamadır. Büyüme periodu içinde herhangi bir dönemde başlayabilen bu tip skolyoz, bütün skolyozların %80’ini oluşturur. Sıklıkla torakal (sırt) bölgede sağa, lomber (bel) bölgede sola bakar ve kızlarda daha sık görülür.

İdiopatik skolyoz deformitenin başladığı yaşa göre dört gruba ayrılır.

1. İnfantil idiopatik skolyoz : 3 yaş altında görülür, genellikle erkeklerde sık, sol torakal eğriliklerdir, kompansatuar eğriliği yoktur.
2. Jüvenil idiopatik skolyoz : 4-10 yaş arası görülür, küçük yaşlarında erekekler, daha büyük yaşlarında kızlarda daha fazla görülür, sol-sağ torakal eğriliklerdir, ilerleyicidir.
3. Adölesan idiopatik skolyoz : 10 yaş-iskelet gelişiminin tamamlanmasına kadar, kızlarda sık, sağ torakal eğriliklerdir
4. Adult idiopatik skolyoz : İleri yaşlarda görülür.

Tanı

Hastanın vücut eğriliği aile ya da kendisi tarafından fark edilir. Vücutta gözle görülür eğilmeler, omuzların aynı hizada olmaması, nadiren bel ve sırt ağrısı ve nadiren solunum sıkıntısı olabilir. Hastalığın başlama yaşı ve hastanın cinsiyeti çok önemlidir. Hastanın vücut dengesi ve skolyoz ölçümleri ile nörolojik muayenesine bakılır.

Tam ve detaylı preoperatif değerlendirme için direkt skolyoz grafileri ayakta, yatarak, traksiyon gibi çeşitli şekillerde çekilir. Özellikle erken yaştaki hastaların omurilik lezyonları ile birlikte olma olasılığı nedeniyle MRG istenir. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) ile omurilik ve yumuşak dokular detaylı bir şekilde incelenir. Gerek duyulursa Bilgisayarlı Tomografi (BT) ile kemiklerin detaylı ve üç boyutlu incelemesi yapılabilir. Tüm bu radyolojik tetkikler tamamlandıktan sonra skolyozun tipine, teşhis eğriliğin derecesine, eğriliğin yerine, tipine, esnekliğine ve i̇skelet olgunluğuna karar verilir.

Doğal Seyir

Hastada saptanan skolyozun doğal seyrinin bilinmesi hastaya uygulanacak tedavi yöntemlerinin seçiminde önemlidir. Skolyozla ilgili en önemli sorun deformitenin ilerlemesi ve deformitenin oluşturduğu ek problemlerdir. Skolyoz tedavisindeki amaç, eğriliğin kemik olgunlaşma tamamlanıncaya kadar durdurmaya çalışmak, tamamlandıktan sonra ise düzeltmeye çalışmaktır. İdiopatik skolyozda ilerleme riskine etkisi olabilecek faktörler: i̇skelet olgunluğu, teşhis konulduğu andaki eğriliğin derecesi, eğriliğin yeri ve tipi ile hastanın cinsiyetidir.

İdiopatik skolyozda özellikle kemik büyümesinin tamamlanmadığı hastalarda ilerleme potansiyeli yüksektir ve bu ilerlemenin sınırlarının tam olarak kestirilmesi çok güçtür. Kız çocukları için büyümenin pik yaptığı zaman (peak height velocity), adet görmeden 6 ay önceki dönemdir. Bu skolyozdaki ilerlemenin de en hızlı olduğu dönemdir. Skolyoz kızlarda erkeklere göre daha ilerleyici seyretmektedir. Skolyoz açısı 30°’nin üzerinde ise kızlarda ilerleme ihtimali 7 kat fazladır. Yetişkin hasta grubunda 30°’nin altındaki skolyozların i̇lerleme ihtimali çok azdır. Geniş eğrilikler (30°-40°), küçük eğriliklere göre (20°-29°) daha hızlı ilerler. Eğriliğin tipi de ilerlemede önemli bir faktördür. Torasik (sırt) bölge lomber bölgeye göre daha hızlı ilerlemeye meğillidir. İdiopatik skolyozda küçük yaşlarda tedaviye başlanmasının, birçok olguda eğimin cerrahi sınırlara ulaşmasını engellediği bilinmektedir.

Tedavi

Adolesan İdiopatik Skolyoz

Cerrahi tedaviden amaç düz ve dengeli bir omurga elde ederek iyi bir vücut dengesi sağlamak, eğriliğin ilerlemesini durdurmak, kabul edilebilir bir kozmetik görünüm sağlamak, omuz dengesini oluşturmak, göğüs kafesi gelişiminin ve solunum fonksiyonlarının iyi olmasını sağlamaktır. Cerrahi uygulanmamış bireylerde uzun dönemde ciddi bel sırt ağrıları ile ciddi psikolojik sorunlar (düşük evlenme oranları) olduğu bilinmektedir. Bu amaçlarla cerrahi yapılacak hastalarda cerrahinin tipi ve stratejisi kadar zamanlaması da çok önemlidir.

Bazı hastalardaki eğrilikler cerrahi sınırda olsa da, gövde büyümesi ve boy uzaması gibi faktörler göz önünde tutularak cerrahi tedavi kararı geciktirilebilir. Bazen de skolyozun derecesi bildirilen klasik değerlerin altında olsa da, cerrahi tedavi önerebilir. Aslında hastalarda geç cerrahi istenmesinin sebebi hastanın büyüme potansiyelinin etkilenmemesi içindir. Ancak bu arada deformitenin aşırı ilerleyerek cerrahi düzeltmenin daha riskli hale gelmesi de erken cerrahi istenmesine neden olur. Klasik bilgi olarak, açısı 40°’nin üzerinde ve ilerleme gösteren eğrilikler ile iskelet sistemi olgunlaşması tamamlandıktan sonra görülen 45°’nin üzerindeki eğriliklere cerrahi önerilmektedir. Ancak, cerrahi tedavi kriterleri ve cerrahinin zamanlaması kesin kurallara bağlanmamış olup, hastanın ve skolyozunun özelliği ile aile ve cerrahi ekibin ortak kararına bağlıdır.

Erken Başlangıçlı Skolyoz

On yaşından önce teşhis edilmiş tüm omurga eğrilikleri erken başlangıçlı skolyoz olarak tanımlanmıştır. Bu hastalarının tedavisi ile kesinleşmiş tek bir rehber yoktur. Konjenital skolyozun da küçük yaşlarda görülmesine rağmen cerrahi tedavisi bu bölümde değil, kendi bölümünde anlatılmaktadır. İnfantil idiopatik skolyoz ve jüvenil idiopatik skolyoz hastalarının vaktinde tanınması, izlenmesi ve tedavisi çok önemlidir. Kalp ve akciğerin gelişimi için 5 yaşın çok önemi vardır. Akciğer dokusu da 8 yaşına kadar gelişebilir. Erken başlangıçlı skolyozun uzun dönemde kalp akciğer problemlerine neden olabileceği bilinmektedir. Takip ve tedavideki asıl amaç hastanın toraks (göğüs kafesi) gelişimini ve omurga uzamasını engellemeden deformitenin ilerlemesini azaltmak yada durdurmaktır. Bu amaçla geliştirilen cerrahi tekniklerde genellikle stabilizasyon yapılırken füzyon yapılmaz (kemikler birbirine kaynatılmaz). Bu şekilde bir miktar deformite düzeltmesi sağlanırken, asıl amaç skolyozun ilerlemesini önlemektir. Ancak iskelet sisteminin maturasyonu (olgunlaşması) sağlandıktan sonra geleneksel füzyonlu cerrahi ile deformitenin düzeltilmesi yine de yapılacaktır.